Skip to content
वेद पथ

दुर्गा अष्टोत्तर शतनामावली

श्री दुर्गा

समीक्षाधीन

परिचय

माता दुर्गा के 108 पवित्र नामों का संकलन। प्रत्येक नाम देवी के एक विशेष गुण, रूप या शक्ति का बोध कराता है। इन नामों का श्रद्धापूर्वक जप करने से भक्त को शक्ति, साहस और दुर्गम संकटों से रक्षा प्राप्त होती है।

महत्त्व

दुर्गा अष्टोत्तर शतनामावली का पाठ देवी दुर्गा की उपासना का एक प्रमुख अंग है। यह पाठ शाक्त परम्परा में अत्यन्त महत्वपूर्ण माना जाता है। प्रत्येक नाम का जप करते हुए लाल पुष्प या अक्षत अर्पित किया जाता है।

कब पढ़ें

मंगलवार, शुक्रवार, नवरात्रि, दुर्गाष्टमी, विजयादशमी, या किसी भी दुर्गा पूजा के अवसर पर। प्रातःकाल या सन्ध्या काल में पाठ करना विशेष फलदायी माना जाता है।

लाभ

  • शत्रुओं और बाधाओं पर विजय
  • भय, रोग और दुःखों का निवारण
  • शक्ति, साहस और आत्मविश्वास की प्राप्ति
  • माता दुर्गा की विशेष कृपा और रक्षा कवच
उच्चारण मार्गदर्शन: प्रत्येक नाम 'ॐ' से आरम्भ होता है और 'नमः' से समाप्त होता है। नाम चतुर्थी विभक्ति (दात्यर्थक) में हैं। स्त्रीलिंग नामों में '-यै', '-आयै' आदि प्रत्यय प्रयुक्त हैं।
महत्वपूर्ण सूचना: नामों का क्रम और उच्चारण सम्प्रदाय, क्षेत्र और पारिवारिक परम्परा के अनुसार भिन्न हो सकता है। कृपया अपने गुरु या कुल परम्परा का अनुसरण करें।
पाठ और क्रम सम्प्रदाय अनुसार भिन्न हो सकते हैं; कृपया अपने गुरु, पारिवारिक परम्परा या मन्दिर की परम्परा का अनुसरण करें।

108 नाम

प्रदर्शन:
# मंत्र अर्थ
1
ॐ दुर्गायै नमः
Durgāyai
दुर्गम संकटों को हरने वाली
2
ॐ शिवायै नमः
Śivāyai
कल्याणकारिणी, मंगलदायिनी
3
ॐ महालक्ष्म्यै नमः
Mahālakṣmyai
महालक्ष्मी स्वरूपा
4
ॐ महागौर्यै नमः
Mahāgauryai
अत्यन्त गौर वर्ण वाली
5
ॐ चण्डिकायै नमः
Caṇḍikāyai
प्रचण्ड, उग्र स्वरूपा
6
ॐ महामायायै नमः
Mahāmāyāyai
महामाया, माया की अधिष्ठात्री
7
ॐ कालरात्र्यै नमः
Kālarātryai
प्रलय की रात्रि स्वरूपा
8
ॐ महिषासुरमर्दिन्यै नमः
Mahiṣāsuramardinyai
महिषासुर का वध करने वाली
9
ॐ महाकाल्यै नमः
Mahākālyai
महाकाली स्वरूपा
10
ॐ ब्रह्माण्यै नमः
Brahmāṇyai
ब्रह्माणी, ब्रह्मशक्ति
11
ॐ माहेश्वर्यै नमः
Māheśvaryai
महेश्वरी, शिव की शक्ति
12
ॐ कौमार्यै नमः
Kaumāryai
कौमारी, कुमार की शक्ति
13
ॐ वैष्णव्यै नमः
Vaiṣṇavyai
वैष्णवी, विष्णु की शक्ति
14
ॐ चामुण्डायै नमः
Cāmuṇḍāyai
चण्ड-मुण्ड का वध करने वाली
15
ॐ वाराह्यै नमः
Vārāhyai
वाराही, वराह की शक्ति
16
ॐ लक्ष्म्यै नमः
Lakṣmyai
लक्ष्मी स्वरूपा
17
ॐ पुरुषाकृत्यै नमः
Puruṣākṛtyai
पुरुष रूप धारण करने वाली
18
ॐ विमलोत्कर्षिण्यै नमः
Vimalōtkarṣiṇyai
निर्मलता की ओर ले जाने वाली
19
ॐ ज्ञानायै नमः
Jñānāyai
ज्ञान स्वरूपा
20
ॐ क्रियायै नमः
Kriyāyai
क्रिया स्वरूपा
21
ॐ नित्यायै नमः
Nityāyai
नित्य, शाश्वत
22
ॐ बुद्धिदायै नमः
Buddhidāyai
बुद्धि प्रदान करने वाली
23
ॐ बहुलायै नमः
Bahulāyai
बहुल, विपुल
24
ॐ बहुलप्रेमायै नमः
Bahulaprēmāyai
अपार प्रेम वाली
25
ॐ सर्ववाहनवाहनायै नमः
Sarvavāhanavāhanāyai
सभी वाहनों पर आसीन
26
ॐ निशुम्भशुम्भहनन्यै नमः
Niśumbhaśumbhahananyai
निशुम्भ और शुम्भ का वध करने वाली
27
ॐ महिषासुरमर्दिन्यै नमः
Mahiṣāsuramardinyai
महिषासुर को मर्दन करने वाली
28
ॐ मधुकैटभहनन्यै नमः
Madhukaiṭabhahananyai
मधु और कैटभ का वध करने वाली
29
ॐ चण्डमुण्डविनाशिन्यै नमः
Caṇḍamuṇḍavināśinyai
चण्ड और मुण्ड का विनाश करने वाली
30
ॐ सर्वासुरविनाशायै नमः
Sarvāsuravināśāyai
समस्त असुरों का विनाश करने वाली
31
ॐ सर्वदानवघातिन्यै नमः
Sarvadānavaghātinyai
सभी दानवों का घात करने वाली
32
ॐ सर्वशास्त्रमय्यै नमः
Sarvaśāstramayyai
समस्त शास्त्र स्वरूपा
33
ॐ सत्यायै नमः
Satyāyai
सत्य स्वरूपा
34
ॐ सर्वास्त्रधारिण्यै नमः
Sarvāstradhāriṇyai
समस्त अस्त्र धारण करने वाली
35
ॐ अनेकशस्त्रहस्तायै नमः
Anēkaśastrahastāyai
अनेक शस्त्र हस्तों में धारण करने वाली
36
ॐ अनेकास्त्रधारिण्यै नमः
Anēkāstradhāriṇyai
अनेक अस्त्र धारण करने वाली
37
ॐ कुमार्यै नमः
Kumāryai
कुमारी, कन्या स्वरूपा
38
ॐ एककन्यायै नमः
Ēkakanyāyai
अद्वितीय कन्या
39
ॐ कैशोर्यै नमः
Kaiśōryai
किशोरी, तरुणी
40
ॐ युवत्यै नमः
Yuvatyai
युवती, तरुणी
41
ॐ यतिचित्तनिलयायै नमः
Yaticittanilayāyai
यतियों के चित्त में निवास करने वाली
42
ॐ अपर्णायै नमः
Aparṇāyai
अपर्णा, पत्ता भी न खाने वाली तपस्विनी
43
ॐ उमायै नमः
Umāyai
उमा, कृपामयी
44
ॐ कात्यायन्यै नमः
Kātyāyanyai
कात्यायन ऋषि की पुत्री
45
ॐ कालरूपायै नमः
Kālarūpāyai
काल रूपा, काल स्वरूपिणी
46
ॐ कालहन्त्र्यै नमः
Kālahantryai
काल का नाश करने वाली
47
ॐ महिषासुरमथिन्यै नमः
Mahiṣāsuramathinyai
महिषासुर को मथने वाली
48
ॐ कामाक्ष्यै नमः
Kāmākṣyai
काम (इच्छा) पूर्ण करने वाले नेत्रों वाली
49
ॐ कामसुन्दर्यै नमः
Kāmasundaryai
मनोहर सुन्दरी
50
ॐ कामदायै नमः
Kāmadāyai
कामनाओं को पूर्ण करने वाली
51
ॐ कामहर्त्र्यै नमः
Kāmahartryai
कामनाओं का हरण करने वाली (मोक्षदायिनी)
52
ॐ सुमुख्यै नमः
Sumukhyai
सुन्दर मुख वाली
53
ॐ सुन्दर्यै नमः
Sundaryai
सुन्दरी, अतिशय रूपवती
54
ॐ सुरसुन्दर्यै नमः
Surasundaryai
देवताओं में सुन्दरी
55
ॐ सुरासुरसुपूजितायै नमः
Surāsurasupūjitāyai
सुर और असुरों द्वारा पूजित
56
ॐ महादेव्यै नमः
Mahādēvyai
महान देवी
57
ॐ महापूज्यायै नमः
Mahāpūjyāyai
अत्यन्त पूज्य
58
ॐ महापातकनाशिन्यै नमः
Mahāpātakanāśinyai
महापापों का नाश करने वाली
59
ॐ महामायायै नमः
Mahāmāyāyai
महामाया स्वरूपा
60
ॐ महासत्त्वायै नमः
Mahāsattvāyai
महान सत्त्व वाली
61
ॐ महाशक्त्यै नमः
Mahāśaktyai
महान शक्ति
62
ॐ महारौद्र्यै नमः
Mahāraudryai
अत्यन्त रौद्र स्वरूपा
63
ॐ महाबलायै नमः
Mahābalāyai
महान बल वाली
64
ॐ महाबुद्ध्यै नमः
Mahābuddhyai
महान बुद्धि वाली
65
ॐ महासिद्ध्यै नमः
Mahāsiddhyai
महान सिद्धि स्वरूपा
66
ॐ महायोगेश्वरेश्वर्यै नमः
Mahāyōgēśvarēśvaryai
महायोगेश्वरों की ईश्वरी
67
ॐ महातन्त्रायै नमः
Mahātantrāyai
महातन्त्र स्वरूपा
68
ॐ महामन्त्रायै नमः
Mahāmantrāyai
महामन्त्र स्वरूपा
69
ॐ महायन्त्रायै नमः
Mahāyantrāyai
महायन्त्र स्वरूपा
70
ॐ महासनायै नमः
Mahāsanāyai
महान आसन वाली
71
ॐ अपर्णायै नमः
Aparṇāyai
अपर्णा, कठोर तप करने वाली
72
ॐ पार्वत्यै नमः
Pārvatyai
पर्वतराज हिमालय की पुत्री
73
ॐ दुर्गायै नमः
Durgāyai
दुर्गम बाधाओं से रक्षा करने वाली
74
ॐ अम्बिकायै नमः
Ambikāyai
जगत माता, अम्बिका
75
ॐ लीलायै नमः
Līlāyai
लीला स्वरूपा, विनोदिनी
76
ॐ चण्ड्यै नमः
Caṇḍyai
प्रचण्ड, चण्ड रूपा
77
ॐ मुण्डकान्तायै नमः
Muṇḍakāntāyai
मुण्डमाला धारण करने वाली
78
ॐ रक्तदन्तिकायै नमः
Raktadantikāyai
रक्त रंजित दन्तों वाली
79
ॐ शाकम्भर्यै नमः
Śākambharyai
शाक-पत्तों से पोषण करने वाली
80
ॐ भीमायै नमः
Bhīmāyai
भयंकर, विकराल
81
ॐ भ्रामर्यै नमः
Bhrāmaryai
भ्रमर (भौंरे) रूपा
82
ॐ शूलिन्यै नमः
Śūlinyai
त्रिशूल धारिणी
83
ॐ खड्गिन्यै नमः
Khaḍginyai
खड्ग धारिणी
84
ॐ घोरायै नमः
Ghōrāyai
घोर, अत्यन्त भयंकर
85
ॐ चक्रिण्यै नमः
Cakriṇyai
चक्र धारिणी
86
ॐ शंखिन्यै नमः
Śaṅkhinyai
शंख धारिणी
87
ॐ गदिन्यै नमः
Gadinyai
गदा धारिणी
88
ॐ शरचापधारिण्यै नमः
Śaracāpadhāriṇyai
बाण और धनुष धारण करने वाली
89
ॐ सिंहवाहिन्यै नमः
Siṃhavāhinyai
सिंह पर सवार
90
ॐ व्याघ्रवाहिन्यै नमः
Vyāghravāhinyai
व्याघ्र (बाघ) पर सवार
91
ॐ सर्वदेवस्वरूपायै नमः
Sarvadēvasvarūpāyai
समस्त देवों का स्वरूप
92
ॐ सर्वदेवमय्यै नमः
Sarvadēvamayyai
सभी देवताओं से युक्त
93
ॐ अव्यक्तायै नमः
Avyaktāyai
अव्यक्त, अप्रकट
94
ॐ अनन्तायै नमः
Anantāyai
अनन्त, असीम
95
ॐ भक्तवत्सलायै नमः
Bhaktavatsalāyai
भक्तों पर कृपालु
96
ॐ सर्वदायै नमः
Sarvadāyai
सब कुछ देने वाली
97
ॐ सर्वगतायै नमः
Sarvagatāyai
सर्वव्यापी
98
ॐ सर्वमङ्गलायै नमः
Sarvamaṅgalāyai
समस्त मंगलों की स्वरूपा
99
ॐ गायत्र्यै नमः
Gāyatryai
गायत्री स्वरूपा
100
ॐ सावित्र्यै नमः
Sāvitryai
सावित्री स्वरूपा
101
ॐ महेश्वर्यै नमः
Mahēśvaryai
महान ईश्वरी
102
ॐ सिद्धविद्यायै नमः
Siddhavidyāyai
सिद्ध विद्या स्वरूपा
103
ॐ सिद्धमात्रे नमः
Siddhamātrē
सिद्धों की माता
104
ॐ यशस्विन्यै नमः
Yaśasvinyai
यशस्विनी, कीर्तिमती
105
ॐ विशुद्धिज्ञानदायिन्यै नमः
Viśuddhijñānadāyinyai
विशुद्ध ज्ञान देने वाली
106
ॐ निखिलेश्वर्यै नमः
Nikhilēśvaryai
सम्पूर्ण जगत की ईश्वरी
107
ॐ सर्वभूतेश्वर्यै नमः
Sarvabhūtēśvaryai
सम्पूर्ण प्राणियों की ईश्वरी
108
ॐ महादुर्गायै नमः
Mahādurgāyai
महादुर्गा, समस्त शक्तियों की अधिष्ठात्री

पूजा विधि

1

Sankalpa (Intention)

(संकल्प)

दाहिने हाथ में जल लेकर अपना नाम, गोत्र, तिथि और पूजा का संकल्प लें।

2

Dhyanam (Meditation)

(ध्यानम्)

आँखें बंद करके सिंह पर आसीन, अनेक भुजाओं में शस्त्र धारण किये, तेजस्विनी और उग्र रूपा देवी दुर्गा का ध्यान करें।

ॐ जटाजूटसमायुक्तामर्धेन्दुकृतलक्षणाम्। लोचनत्रयसंयुक्तां पद्मेन्दुसद्यशाननाम्॥

Om Jatajutasamayuktam Ardhendukrtalakshanam, Lochanatraya Samyuktam Padmendusadyashanam

3

Avahana (Invocation)

(आवाहनम्)

हाथ जोड़कर लाल पुष्प अर्पित करते हुए देवी दुर्गा का आवाहन करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। आवाहयामि।

4

Asana (Seat)

(आसनम्)

देवी को आसन (पुष्प/अक्षत) अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। आसनं समर्पयामि।

Materials: akshatared flowers
5

Padya (Foot Wash)

(पाद्यम्)

देवी के चरण धोने के लिए जल अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। पाद्यं समर्पयामि।

Materials: water
6

Arghya (Offering)

(अर्घ्यम्)

दोनों हाथों से सिन्दूर और अक्षत मिश्रित जल का अर्घ्य दें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। अर्घ्यं समर्पयामि।

Materials: watersindoorakshata
7

Achamaniya (Sipping Water)

(आचमनीयम्)

आचमन के लिए जल अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। आचमनीयं समर्पयामि।

Materials: water
8

Snana / Abhisheka (Bathing)

(स्नानम् / अभिषेकम्)

मूर्ति पर जल, दूध, दही, मधु और घी (पंचामृत) से अभिषेक करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। स्नानं समर्पयामि।

Materials: watermilkcurdhoneyghee
For Durga puja, Panchamrit abhisheka is especially auspicious during Navratri.
9

Vastra (Clothing)

(वस्त्रम्)

लाल वस्त्र अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। वस्त्रं समर्पयामि।

Materials: red cloth
10

Saubhagya Sutra (Auspicious Thread)

(सौभाग्यसूत्रम्) Optional

लाल सूत्र या सौभाग्य सूत्र अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। सौभाग्यसूत्रं समर्पयामि।

Materials: red thread
11

Gandha (Sandalwood Paste)

(गन्धम्)

चन्दन का लेप और सिन्दूर लगाएं।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। गन्धं समर्पयामि।

Materials: sandalwood pastesindoor
12

Akshata (Unbroken Rice)

(अक्षताः)

अक्षत (साबूत चावल) अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। अक्षतान् समर्पयामि।

Materials: unbroken rice grains
13

Pushpa (Flowers)

(पुष्पम्)

लाल फूल, जवाकुसुम (गुड़हल) और सिन्दूर देवी दुर्गा को अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। पुष्पं समर्पयामि।

Materials: red flowershibiscussindoor
14

Dhupa (Incense)

(धूपम्)

अगरबत्ती या धूप जलाकर देवी के सम्मुख करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। धूपं आघ्रापयामि।

Materials: incense sticks
15

Deepa (Lamp)

(दीपम्)

घी का दीपक जलाकर देवी के सम्मुख करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। दीपं दर्शयामि।

Materials: lampghee
16

Naivedya (Food Offering)

(नैवेद्यम्)

फल, मिठाई और हलवा-पूड़ी का नैवेद्य अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। नैवेद्यं समर्पयामि।

Materials: fruitssweetshalwawater
17

Tambula (Betel Leaf)

(ताम्बूलम्) Optional

पान और सुपारी अर्पित करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। ताम्बूलं समर्पयामि।

Materials: betel leavesbetel nut
18

Dakshina (Offering)

(दक्षिणा) Optional

दक्षिणा स्वरूप सिक्का या अर्पण रखें।

19

108 Names Chanting

(नामार्चना)

देवी दुर्गा के 108 नामों का जप करें, प्रत्येक नाम के साथ एक लाल पुष्प या अक्षत अर्पित करें।

ॐ दुर्गायै नमः, ॐ शिवायै नमः...

Materials: 108 red flowers or akshata grains
This is the main archana. Keep count using a mala or by counting flowers.
20

Concluding Prayer

(प्रार्थना)

अंत में प्रार्थना करें और देवी का आशीर्वाद माँगें।

21

Aarti

(आरती)

दीपक से आरती करें।

Materials: aarti lamp
22

Pradakshina and Namaskara

(प्रदक्षिणा / नमस्कार)

देवी की परिक्रमा करें और साष्टांग नमस्कार करें।

23

Kshama Prarthana (Apology)

(क्षमा प्रार्थना)

पूजा में हुई किसी भी त्रुटि के लिए क्षमा याचना करें।

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वरि। यत्पूजितं मया देवि परिपूर्णं तदस्तु मे॥

Mantraheenam kriyaheenam bhaktiheenam Sureshvari, yat pujitam maya Devi paripurnam tadastu me.

24

Visarjana (Send-off)

(विसर्जनम्) Optional

देवी से विदाई की प्रार्थना करें, साथ ही हृदय में सदा विराजमान रहने की प्रार्थना करें।

ॐ श्री दुर्गायै नमः। यथास्थानं प्रतिष्ठापयामि।

If worshipping a permanent murti at home, visarjana is typically not performed. During Navratri, visarjana is done on Dashami.

स्रोत: दुर्गा सप्तशती, मार्कण्डेय पुराण एवं अन्य शाक्त ग्रन्थों से संकलित। विभिन्न स्रोतों में नामों के क्रम में अन्तर हो सकता है।

यह पाठ मुख्यतः शाक्त परम्परा पर आधारित है।

साझा करें